Geachte heer Zalm,
Ik zet mij al jaren in voor het toegankelijk stemmen voor blinden en slechtzienden en wel vanuit een diepe overtuiging dat aan iedereen, met of zonder een handicap, het recht toekomt om volwaardig deel te nemen aan de samenleving; zoals dus ook in dit geval het zelfstandig stemmen.
Met dit schrijven wend ik mij tot u met het dringende verzoek om het onderwerp van het toegankelijk stemmen voor blinden en slechtzienden te betrekken bij de onderhandelingen over de vorming van een nieuw kabinet, teneinde hierover een passage op te nemen in het regeerakkoord. De nadere onderbouwing voor dit initiatief – dat afgestemd is met en ondersteund wordt door de Oogvereniging Nederland -, volgt hieronder.
Onbeperkt stemmen
In Nederland wonen ruim 300.000 blinden en slechtzienden. Dit aantal zal in de komende jaren toenemen vanwege de vergrijzing. Tot een paar jaar geleden was het mogelijk om bij de verkiezingen te stemmen met de computer. Dat was heel gunstig voor personen met een visuele beperking. Zij konden zo zelfstandig en in het geheim hun stem uitbrengen, zoals het hoort bij het stemmen.
De herinvoering van het stemmen met het rode potlood heeft voor grote problemen gezorgd voor visueel gehandicapten. De overheid roept iedereen op om vooral te gaan stemmen. Maar dit moet ook wel voor iedereen daadwerkelijk mogelijk zijn. Veel mensen met een visuele beperking zien af van het stemmen, aangezien zij daarbij afhankelijk zijn van anderen, en omdat zij niet in het geheim kunnen stemmen.
Daarnaast is de ondersteuning die bij de stembureaus aan blinden en slechtzienden wordt aangeboden in feite ontoereikend. De stembureaus beschikken slechts over een loep en een zaklamp. Het getuigt van een inclusieve samenleving dat personen met een visuele beperking volwaardig meedoen, en dus ook zelfstandig en in het geheim hun stem kunnen uitbrengen. Bovendien gaat het hier om een recht dat grondwettelijk is gewaarborgd.
Vernedering
Het is weliswaar mogelijk voor mensen met een visuele beperking om een medewerker van het stembureau te vragen te helpen met het stemmen door het betreffende vakje op het stembiljet rood te kleuren, maar daarmee gaat het geheime karakter van het stemmen verloren. Bovendien is er dan sprake van afhankelijkheid. Verder verdient hierbij de opmerking dat blinden en slechtzienden in diverse Europese landen waar met het rode potlood gestemd wordt, zoals Duitsland en Spanje, probleemloos zelfstandig hun stem kunnen uitbrengen. De formule is aldus uitgevonden. Des te meer reden om dit ook in Nederland mogelijk te maken.
Sommige blinden en slechtzienden ervaren het stemmen met het rode potlood als vernederend, omdat zij in het stemhokje moeten worstelen met hulpmiddelen als een loep en zaklampje in de hoop hun stem te kunnen uitbrengen, of omdat zij een medewerker van het stembureau moeten vragen met hen mee te gaan in het stemhokje om voor hen te stemmen. Dit zeg ik uit eigen ervaring. U zult het met mij eens zijn dat we dit niet moeten willen in een beschaafd land als Nederland dat zich internationaal sterk maakt voor mensenrechten en voor gelijkwaardigheid.
VN-Gehandicaptenverdrag
In 2016 ratificeerde Nederland na bijna tien jaar het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. De regering dient conform dit verdrag passende maatregelen te nemen teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig deel te nemen aan de samenleving op voet van gelijkheid met anderen. Artikel 29 van dit verdrag garandeert personen met een handicap politieke rechten, en de mogelijkheid deze op voet van gelijkheid met anderen uit te oefenen.
Gelet op deze bepaling uit het Gehandicaptenverdrag dient de regering te zorgen voor adequate voorzieningen, waardoor blinden en slechtzienden zelfstandig en in het geheim kunnen stemmen. Wederom een aansporing om het stemmen voor blinden en slechtzienden toegankelijk te maken.
Mensenrechtencollege
In juni van dit jaar heeft het College voor de Rechten van de Mens het rapport ‘Onbeperkt stemmen‘ gepresenteerd. In dit rapport komt duidelijk naar voren dat het huidige stemproces slecht tot zeer slecht toegankelijk is voor vooral mensen met een visuele beperking. Het rapport benadrukt dat er structurele oplossingen moeten komen, zodat ook mensen met een visuele beperking gebruik kunnen maken van hun grondwettelijke recht om zelfstandig en onder geheimhouding te kunnen stemmen.
Het College constateert dat blinden en slechtzienden veel problemen ervaren met de toegankelijkheid van het stemmen. Zo ondervond 84% van de mensen die gestemd hebben bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen moeilijkheden in het stemlokaal. Zij zijn niet (goed) in staat het stembiljet te lezen (81% van iedereen die zelf gestemd heeft) en hebben moeite met het invullen ervan (67%). Dergelijke problemen met het stembiljet waren ook de belangrijkste reden voor volmachtstemmers (12 procent) om niet zelf naar het stembureau te gaan. De regering dient deze signalen serieus te nemen om met adequate oplossingen te komen.
Commissie-Van Beek
Verder verdient hier vermelding het rapport met als titel ‘Elke stem telt‘ dat in december 2013 werd uitgebracht door een commissie die was ingesteld door Minister van BZK (Commissie Van Beek). Deze commissie deed na een uitgebreid onderzoek enkele relevante aanbevelingen voor het toegankelijk maken van stemmen voor onder meer mensen met een visuele beperking. Het is te betreuren dat het kabinet in feite niets gedaan heeft met de waardevolle aanbevelingen van deze commissie.
Ook met de praktijkvoorbeelden uit Duitsland, waar gewerkt wordt met een speciale mal voor blinden en slechtzienden tijdens de verkiezingen, is niets gedaan vanuit het kabinet. Deze praktijkvoorbeelden heb ik eerder als oplossing aangeboden aan het Ministerie van BZK. Hoogtijd dat er nu iets gebeurt.
Honderd jaar kiesrecht
Gelet op het bovenstaande verzoek ik u met klem om in overleg met de formatieonderhandelaars een passage op te nemen in het regeerakkoord met vermelding dat de nieuwe regering het toegankelijk stemmen voor blinden en slechtzienden realiseert en wel binnen een afzienbare termijn, doch uiterlijk in 2018. Gaarne ben ik bereid om daarover mee te denken en om oplossingen aan te dragen.
Dit jaar bestaat het algemeen kiesrecht in Nederland precies honderd jaar; als een bevochten recht in ons land. Een mooi moment voor de nieuwe regering om het toegankelijk stemmen mogelijk te maken.
Uw reactie zie ik graag tegemoet.
Sander Terphuis bij het stembureau Den Haag